در ساعت 30:35: 15 (به وقت محلی) روز20/6/87 زمین لرزه ای به بزرگای 2/6 =mb در مقیاس امواج پیکری و 8/5 =ML در مقیاس محلی در 54 کیلومتری باختر شهر قشم و 62 کیلومتری جنوب باختری بندر عباس به وقوع پیوست. رومرکز این رویداد براساس لرزه نگاشتهای ثبت شده در شبکه ملی لرزهنگاری باندپهن پژوهشگاه در مختصات 94/26 درجه عرض شمالی و 71/55 درجه طول خاوری قرار دارد. این رویداد در 15 ایستگاه لرزه نگاری باند پهن پژوهشگاه به خوبی ثبت شده است. تا تاریخ(۱۹/۷/87) از بین پس لرزه های فراوان رویداده در منطقه ۱۳ زمینلرزه بزرگای بیشتر از 4 داشتهاند. بزرگترین پس لرزه رویداده تاکنون با بزرگای ۵ در ساعت ۱۳:۴۹ ۲۷/۶/۸۷، ۷ روز بعد از زمینلرزه اصلی به وقوع پیوست.
سازو کار کانونی این زمین لرزه که توسط مراکز علمیUSGSو HARVگزارش شده است،راندگی با مولفه فرعی امتداد لغز می باشد که با سازوکار گسل های منطقه همخوانی دارد. در اثر این زمین لرزه 100 واحد مسکونی در جزیره قشم خسارت دیدند. همچنین7نفر کشته و 53 نفر مجروح شدند(خبرگزاری جمهوری اسلامی). براثر زمین لرزه سقف و دیوارهای ساختمان های روستاهای گُربِدان ، تنبان، گَورزین ،کوشه، کووه ای ، زینبی ، تـم سنتی ، توریان ، جی جیان ، خالدین ، پی پشت ، باغ بالا و بنگلی دچار ترک خوردگی و ریزش شد.
بررسی لرزه خیزی گستره 100کیلومتری کانون زمین لرزه نشان می دهد که بیش از 798رویداد لرزه ای در سده گذشته در منطقه رخ داده،که 57 مورد از آنها دارای بزرگای 5 و بیشتر از 5 است. این آمار نشان دهنده لرزه خیزی بالا منطقه جنوب ایران می باشد. بزرگترین این زمین لرزه ها زمین لرزه 1 فروردین 1356(21مارس1977 میلادی)خورگو واقع در شمال بندر عباس می باشدکه دارای بزرگای 9/6=Ms است.
از نظر زمین شناسی رومرکز رویداد مهلرزه ای فوق در منتهی الیه شمال صفحه عربستان و لبه جنوبی تغییر شکل زاگرس قرار گرفته است. سازوکارکانونی زمینلرزه راندگی می باشد. از نظر جغرافیایی و برپایه انباشتههای نمکی سری هرمز، این قسمت از زاگرس که در بخش جنوب خاوری زون چین خورده زاگرس قرار دارد به نام حوضه هرمز شناخته می شود که مرز جدایی آن با بخش شمال باختری زون چین خورده زاگرس بر گسل قطر-کازرون استوار است. شرایط ساختاری محل فوق در محدوده ای از پایانه جنوب خاوری زاگرس است که مرز خاوری آن زون گسلی میناب-زندان و مرز جنوبی آن جبهه چین های زاگرس است که از درون خلیج فارس می گذرد. مرز شمالی آن منطبق بر گسل رازک (برزگر، 1360) و یا خطواره نخیلو-فیتو است.
مهمترین ویژگی های زمین شناختی پس خشکی بندرعباس عبارتند از:
· بیشتر تاقدیس ها از سنگ نهشتههای گروه فارس تشکیل شده اند.
· ضخامت سنگ نهشتهها به مراتب بیشتر از ناحیه فارس و از این نظر شبیه فروافتادگی دزفول است.
· تاقدیس ها در سه جهت آرایش یافته اند. دسته نخست، موازی روند عمومی زاگرس (SW-NE) است، مانند تاقدیس های گهگم و فراقون. دسته دوم، روند شمالی-جنوبی دارند مانند تاقدیس میناب، دسته سوم روند خاوری-باختری تا شمال خاوری-جنوب باختری دارند که در تضاد با امتداد کلی تاقدیس های زاگرس هستند و شکل گیری آنها به کنترل پی سنگ نسبت داده شده است.
از نظر زمین ساختی منطقه قشم جزئی از حاشیه جنوب شرقی ایالت زمین شناختی- زمین ساختی زاگرس را تشکیل داده است.چین خوردگی ها، شکستگی ها و گنبدهای نمکی از ساختارهای مهم تکتونیکی در جزیره قشم می باشند که درشکل ظاهری جزیره قشم تاثیر بسزایی داشته اند. چین خوردگی ها حاصل نیروهای تکتونیکی در فاز نهایی آلپی بوده که بجز تاقدیس گورزین که روند محوری شمال غربی- جنوب شرقی دارد، سایر تاقدیس ها روند تقریبی شرقی- غربی دارند. تنها ناودیس رخنمون یافته در جزیره قشم، ناودیس کوشا بوده که در فاصله تاقدیس های زیرانگ و گورزین قرار گرفته است.مطالب چندانی درباره زمینلرزههای دوره پیش از اسلام در دست نیست و مقدار اندکی هم که درباره لرزه خیزی این منطقه در آن زمان می دانیم بر پایه گوههای باستان شناختی و چند گزارش تاریخی قدیمی استوار است.
مناطق فارس و ساحلی جنوب هر دو در ایالت لرزه زمین ساخت زاگرس قرار دارند که پیچیدگیهای فراوان لرزه زمین ساختی ویژه داد. به همین دلیل، در روی زمین همبستگی میان کانون زمین لرزه ها وگسله های موجود دیده نمی شود.
بررسی ها نشان داده است که به دلایل متعدد زمین ساختی- کمبود دامنه های لرزه خیزی و خطادار بودن داده ها، وجود پوششی از لایه های شکل پذیر و تناوب آن با لایه های مقاوم شکل ناپذیر- هیچ یک از زمین لرزه های بزرگ زاگرس با گسلش روی زمین همراه نبوده اندو در واقع یکی از خطر های اساسی زمین لرزه ای در زاگرس جنبش گسله های پی سنگی پوشیده است که درباره مکان دقیق آنها داده چندانی در دست نیست.
منطقه ساحلی جنوب (هرمزگان) از لحاظ تعداد گسله های پی سنگی شناخته شده در آن و تعدد رومرکز زمین لرزه ها بر دیگر مناطق کشور پیشی می گیرد.بررسی زمین لرزه های تاریخی و مهم دستگاهی سده اخیر نشان می دهد که گستره مورد بررسی از دیدگاه لرزه زمینساختی گستره ای بسیار پر تکاپو و به شدت لرزه خیز است و به همین دلیل زمین لرزه های دارای داده های دستگاهی این منطقه، به رغم خطا در تعیین رومرکز، از نظر تعداد در کشور بیشترین است(پهنه بندی خطر نسبی زمین لرزه در ایران،مرکز مطالعات و تحقیقات شهر سازی و معماری ایران،1376).
در سده اخیر 10 زمین لرزه مخرب و بزرگتر از 6 در منطقه رویداده است که عبارتنداز:
· زمین لرزه 17 تیر 1281 (9 ژوئیه 1902)،خلیج فارس-جنوب بندر عباس،4/6=Ms.
· زمین لرزه 12 تیر 1286 (4ژوئیه 1907)، بندر عباس،6=mb.
· زمین لرزه 2 مهر 1304 (24 سپتامبر1925)، خلیج فارس-باختر جزیره قشم ،1/6=mb.
· زمین لرزه 1 اردیبهشت1315 (21 آوریل1936)، خلیج فارس- جزیره تنب بزرگ ،2/6=mb.
· زمین لرزه 4 اردیبهشت 1328 (24آوریل 1949)،خاور بندر عباس،3/6=Ms.
· زمین لرزه 16 اسفند1353 (7 مارس1975)،شمال بندر عباس،1/6=MW.
· زمین لرزه 1 فروردین 1356 (21 مارس 1977)،شمال بندر عباس-خورگو،9/6=Ms.
· زمین لرزه 12فروردین 1356 (1آوریل 1977)،شمال بندر عباس-خورگو،2/6=mb.
· زمین لرزه 6 آذر1384 (27 نوامبر2005)،جزیره قشم،6=mb.
· زمین لرزه 20شهریور 1387(10 سپتامبر 2008)،جزیره قشم،2/6=mb.
با عنایت به سابقه لرزه خیزی در منطقه بنظر می رسد منطقه دارای پتانسیل لازم برای وقوع زمین لرزه های مخرب را دارا می باشد. بنابراین پس لرزه های رخ داده در یک ماهه اخیر کاملا طبیعی است.
منابع:
پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله
مرکز لرزه نگاری کشوری
موضوعات
